اشتوكلين 27 سال عمر مفيد خود را براى شناخت پديده هاى زمين شناسى ناشناخته اين سرزمين صرف كرد و اندوخته هاى ارزشمند علمى خود را طى ده ها كتاب و مقاله به يادگار گذاشت......
دكتر مانوئل بربريان در سال 1324 در تهران، در خانواده اى مسيحى و ارمنى پا به جهان گذاشت. دوران تحصيل دبستان و دبيرستان خود را در تهران گذراند و در سال 1343 با كسب رتبه اول از دبيرستان خوارزمى فارغ التحصيل شد. علاقه شديد وى به زمين شناسی، وى را براى تحصيل در اين رشته به گروه زمين شناسى دانشگاه تهران كشاند تا سرنوشت مقدمات ظهور يكى از بزرگترين لرزه شناسان كشور را فراهم آورد. وى در سال 1347 با كسب رتبه اول در اين رشته فارغ التحصيل گرديد......
عكسی كه مشاهده میكنيد، متعلق به دكتر مانوئل بربريان ، يكی از بزرگترين دانشمندان لرزه زمين ساخت جهان، نخستين زمين شناس نمونهی ايران، و از چهرههای درخشان علمی دنيا است.
سنندج _ سیرجان باریکهاى از جنوب غربی ایران میانى است که در بلافصل شمال خاورى راندگى اصلى زون زاگرسپزاگرس قرار دارد. ویژگیهاى سنگى و ساختارى سنندج – سیرجان معرف یک گودى ژرف (Trough) و یا کافت میانه بلوک در سپر پرکامبرین ایران و عربستان است. به همینرو ویژگیهاى زمینشناختى آن با پهنههاى مجاور تفاوتهاى آشکار دارد. تفاوتهاى ویژه این زون سبب شده است تا از گذشتههاى دور مورد توجه و مطالع زمینشناسان باشد.....
آشنایی
حرکات دامنهای از بسیاری جهات از جمله از نظر بزرگی ، سرعت وقوع و قابل پیش بینی بودن با یکدیگر تفاوت دارند. مهمترین عامل در حرکت یک ذره بر روی یک سطح شیب دار نیروی گرانش (ثقل) است. برای ملاحظه بهتر نقش شیب دامنه و نیروی گرانش ، میتوانیم بردار معرف وزن جسمی را در روی سطح شیبدار قرار گرفته است، به دو مولفه ، یکی موازی سطح لغزش و دیگری عمود بر آن تجزیه کنیم. وظیفه مولفه عمودی نگاهداشتن جسم به روی سطح شیبدار و عملکرد مولفه مماسی (برشی) برهم زدن تقارن جسم و حرکت آن به سمت پائین دامنه است......
مقدمه
مهمترین عامل در حرکت یک ذره بر روی یک سطح شیبدار ، نیروی گرانشی است. عوامل موثر اصلی در ناپایداری عبارت از شیب دامنه و مقادیر تنشهای عمودی و برشی است. در طبیعت عوامل دیگری نیز در جهت ناپایدار سازی دامنهها عمل میکنند که میتوان آنها را به دو گروه متفاوت تقسیم کرد:
الف) اول آنهایی که به نحوی باعث کاهش تنش عمودی میشوند.
ب) دوم آنهایی که بر مقدار تنش برشی میافزایند......
درياچة اروميه :
درياچة اروميه كه در گذشته «چيچست» و «كبودان» نام داشته بزرگترين و شورترين درياچة دائمي ايران و يكي از درياچههاي فوق اشباع از نمك دنيا است كه از اين نظر با درياچة بزرگ نمك Great Salt Lake آمريكا شباهت دارد.
درازاي آن 140 و پهناي آن ميان 15 تا 50 كيلومتر و مساحت آن بين 5000 تا 6000 كيلومترمربع (بر حسب ميزان بارش و تبخير) است. به باور فورون (1941)، در پليو – پليستوسن، درياچة اروميه تا تبريز و مراغه گسترش داشته است. اين درياچه در يك فرونشست كم ژرفاي وسيع با ميانگين ژرفاي 6 متر قرار گرفته است. ولي ژرفترين نقطة آن با 13 متر عمق در گوشة شمال باختري جاي دارد........
هنگام ملاحظه مصائب بسيار، آسيب ها و تلفاتي كه زلزله ها باعث شده اند، بسيار طبيعي است كه از خود بپرسيم آيا مي توان از اين وقايع اجتناب كرد و طبيعتاً اگر بتوانيم پيش از وقوع چنين فجايعي در مورد آنها هشدار بدهيم، زندگي هاي بسياري نجات خواهند يافت… اما آيا مي توان زمين لرزه ها را پيش بيني كرد؟.......
دخالت اقليم در پيدايش ناهمواري از برخورد بين کره سنگي و کره هوا نتيجه مي شود. نحوه دخالت اقليم چه در زمينه هوازدگي و چه در ارتباط با تاثير مکانيکي فرايندهاي شکل زائي، در سطح خشکي ها بسيار متغيير مي باشد. دخالت مستقيم اقليم در پيدايش ناهمواري ها در مناطقي که فعاليت هاي کنترل نشده انسان باعث رخنمون يافتن فراوان سنگ ها مي شود و يا در مناطقي که بر اثر کم آبي يا سرماي شديد غالبا عاري از پوشش گياهي مي باشد، سازندهاي سطحي کم ضخامت و غالبا پراکنده که ازلحاظ خاکشناسي تحول کافي نيافته اند ظاهر مي شود. ......
1) گسل نه شرقي
گسلي است معكوس با شيب زياد و روند N-S در شرق نهبندان به طول 200 كيلومتر كه رسوبات كواترنر را قطع كرده است. در 8 مارس 1928, زمينلرزهاي با بزرگاي 25/5 در نهبندان ثبت شده كه بسياري از خانهها را ويران كرد. زمينلرزه ممكن است در اثر اين گسل ايجاد شده باشد........
آب از سرچشمه گل است !
قنات یا کاریز «کهریز» به راهی که در زیر زمین کنند تا آب از آن جریان یابد میگویند. قنات کانالی است که از دیر باز برای مدیریت آب در زمین میساختهاند. رشته چاهی است که از «چاه مادر» سرچشمه میگیرد و احیاناً هزارها متر به طول میانجامد که سرانجام آب این قناتها برای شرب و کشت و کار به سطح زمین میرساند ودر جای معینی به روی زمین میآید.
قنات يا قنوات
جمع «قنات» را « قنوات » گویند.طولانی ترین قنات جهان و عمیق ترین مادرچاه در شهرستان گناباد قرار دارد که تاریخ کندن آن به دوره هخامنشی و یا قبل از آن میرسد. قنات یا کاریز «کهریز» به راهی که در زیر زمین میکنند تا آب از آن جریان یابد میگویند. قنات کانالی است که از دیر باز برای مدیریت آب در زمین میساختهاند. رشته چاهی است که از «چاه مادر» سرچشمه میگیرد و احیاناً هزارها متر به طول میانجامد که سرانجام آب این قناتها برای شرب و کشت و کار به سطح زمین میرساند ودر جای معینی به روی زمین میآید. ایرانیان باستان در چندین هزار سال قبل دست به این ابتکار جدید زده و آن را قنات یا کهریز نام نهادند. با این اختراع که در نوع خود در جهان تاکنون بینظیر است، میتوان مقدار قابل توجهی از آبهای زیرزمینی را جمع آوری کرد و به سطح زمین رساند، که همانند چشمههای طبیعی ، آب آن در تمام طول سال بدون هیچ کمکی از درون زمین به سطح آن جاری گردد. قنات که توسط مقنیان ایرانی اختراع شده ، هزاران سال قدمت دارد......
دانشمندان با ارائه تئوری های متناقض جدیدی از برخورد یک شهاب آسمانی عظیم الجثه به زمین در 65 میلیون سال پیش که منجر به از بین رفتن دایناسورها و بسیاری از گونه های جانداران شده، خبر دادند.
یک تیم تحقیقاتی از دانشگاه میسوری کلمبیا با آزمایش روی رسوبات سنگی به دست آمده از پنج قسمت مختلف اعماق اقیانوس اطلس از نظریه انقراض گروهی جانداران به وسیله یک شهاب آسمانی بزرگ و حجیم حمایت کردند.
دانشمندان معتقدند: یک شهاب آسمانی به عرض تقریبی 6 مایل 5/65 میلیون سال پیش در اواخر دوران کرتاسه با زمین برخورد کرده است. تاثیر این برخورد بروز فاجعه زیست محیطی در سراسر جهان بوده به طوری که مقادیر زیادی صخره و گرد و غبار را در آسمان پخش کرده، تسونامی های بزرگی را خلق کرده، مواد آتش زای بسیاری را تولید کرده و سال ها زمین را در تاریکی فرو برده است.....
سد سه دره Three Gorges Dam
آبگيري اين سد که بزرگترين سد کنوني جهان است اخيراً آغاز شده است. هرچند شنيدن نام چين به عنوان محل احداث اين سد به دليل پهناور بودن و داشتن بيشترين جمعيت جهان چندان تعجبآور نيست، اما بررسي مقايسهاي بعضي از مشخصات اين سد و نيروگاهش با آنچه که درخصوص ساير سدها و نيروگاهها شنيدهايم و همچنين دقت در بعضي از اطلاعات جانبي مربوط به چين واقعاً باعث شگفتي ميشود.....
هنگام ملاحظه مصائب بسيار، آسيب ها و تلفاتي كه زلزله ها باعث شده اند، بسيار طبيعي است كه از خود بپرسيم آيا مي توان از اين وقايع اجتناب كرد و طبيعتاً اگر بتوانيم پيش از وقوع چنين فجايعي در مورد آنها هشدار بدهيم، زندگي هاي بسياري نجات خواهند يافت… اما آيا مي توان زمين لرزه ها را پيش بيني كرد؟
از لحاظ نظري كاملاً واضح است كه اگر پارامترهاي دخيل در تنش هاي پوسته زمين را بدانيم بايد بتوانيم زلزله ها را پيش بيني كنيم. عقيده عمومي در دهه 1960 و 1970 اين بود كه با بررسي دقيق سابقه حركات گسل ها، الگوهايي قابل پيش بيني به دست خواهند آمد. علاوه بر اين تصور مي شد كه الگوهاي غيرعادي كوتاه مدت رفتار حركات گسل ها پيش از زمين لرزه قابل پيش بيني هستند و لذا مي توان ساعت ها و روزها پيش از وقوع زمين لرزه به مردم اطلاع داد تا نواحي خطرناك را تخليه كنند. اما امروز كاملاً روشن شده است كه پيش بيني وقوع زمين لرزه بسيار پيچيده تر از آني است كه در ابتدا تصور مي شد. امروزه مي دانيم كه زلزله ها چه از لحاظ زماني و چه از لحاظ مكاني گه گاهي و پراكنده هستند.
به جاي تلاش كردن براي پيش بيني اينكه چه هنگامي شهرهاي ما ويران خواهند شد، بايد بر اطمينان يافتن از سالم ماندن آنها هنگام بروز زلزله متمركز شد.
يكي از موانع عمده در پيش بيني دقيق زلزله اين است كه گسل ها جدا از هم عمل نمي كنند. هنگامي كه در يك گسل شكست رخ مي دهد، تنش حاصل مي تواند به گسل ديگري منتقل شود و اين امر ادامه مي يابد. تغيير كشش درون پوسته زمين الگوهايي با تغيير تدريجي دارد كه دانشمندان اطلاع دقيقي از آن ندارند.
با اين حال تلاش ها براي پيش بيني زلزله ها همچنان از راه هاي مختلف ادامه پيدا كرده است. اين تلاش ها در 20 سال گذشته عمدتاً در سه حوزه زير متمركز بوده است......
مقدمه
زلزله را مي توان به عنوان تكانهاي ناشي از عوامل طبيعي كه از يك يا چند نقطه بر پوسته زمين وارد مي آيند تعريف كرد .اين تكانها در اثر عوامل مختلف دروني پوسته زمين مانند آزاد شدن انرژي ويا انباشته شدن آن در اعماق زمين و عوامل بيروني همچون عبور يك كاميون ، فرو ريختن غارهاي زير زميني ، انفجارهاي اتمي ، سقوط سنگهاي آسماني و غيره بوجود مي آيند .
در اين ميان عوامل بيروني كه موجب تكانها وارتعاشات پوسته زمين مي شوند به علت اينكه از نيروي كمي بر خوردارند اهميت چنداني در وقوع زلزله ندارند ولي فعاليتهاي تكتونيكي ونيروهاي دروني زمين بنا به بزرگي وشدتي كه دارند ، عمده ترين منشأ وقوع زلزله به شمار مي روند.
بر اساس بررسي هاي انجام شده ، ماهانه بطور متوسط يك زلزله نسبتا" شديد در مناطق مختلف كره زمين اتفاق مي افتد .ايران از جمله كشورهاي هايي است كه به علت واقع شدن بر كمربند زلزله آلپ- هيماليا همواره در معرض وقوع زلزله هاي مخرب و ويرانگري بوده است . بطوريكه درصد سال گذشته ايران يكي از شش كشور با تلفات بالاي ناشي از زلزله بوده است......
ريشه واژه نفت در زبان فارسي به طور يقين مشخص نيست. به عقيده زبان شناسان نفت از کلمه اوستايي ( نپتا ) گرفته شده است که کلدانيان و اعراب آن را از زبان مادي گرفته و ( نفتا ) خوانده اند . پتروليوم (petroleum) واژه اي لاتين هم ارز نفت است که از دو کلمه پترا (petra) به معني سنگ و (oleum) به معني روغن گرفته شده است .پتروليوم در واقع در مواد هيدروكربني است كه به صورت طبيعي عمدتاً در سنگ هاي رسوبي واقع مي گردد.
پتروليوم مي تواند به صورت فازهاي مختلف، از جمله فاز گازي، نظير گاز طبيعي (natural gas) ، فاز مايع، نظير نفت خام (crude oil) و فاز جامد، مانند قير (asphalt) در خلل و فرج و شكستگي هاي سنگ ها تجمع يابد.....
احتمالا اولین تونلها در عصر حجر برای توسعه خانهها با انجام حفریات توسط ساکنان شروع شد . این امرنشانگر این است که آنها در تلاشهایشان جهت ایجاد حفریات به دنبال راهی برای بهبود شرایط زندگی خود بوده اند. پیش ازتمدن روم باستان ، در مصر ، یونان ، هند و خاور دور و ایتالیای شمالی ، تماما تکنیکهای تونلسازی دستی مورد استفاده قرار میگرفت که در اغلب آنها نیز از فرایندهای مرتبط با آتش برای حفر تونل های نظامی ، انتقال آب و مقبرهها کمک گرفته شده است. در ایران نیز از چند هزار سال پیش، به منظور استفاده از آبهای زیر زمینی تونل هایی موسوم به قنات حفر شده است که طول بعضی از آنها به 70 کیلومتر و یا بیشتر نیز میرسد. تعداد قنات های ایران بالغ بر50000 رشته برآورده شده است. جالب توجه است که این قنات های متعدد، طویل و عمیق با وسایل بسیار ابتدایی حفر شده اند.....
گسیختگی دامنهای بطور ساده ، ناشی از عملکرد گرانش زمین بر روی تودهای از مصالح است که میتوانند به آهستگی بخزند (خزش)، بطور آزاد فرو افتند (ریزش)، در امتداد یک سطح گسیختگی بلغزند (لغزش) و یا مانند دوغابی جریان پیدا کند (جریان). نیروی گرانش زمین بطور دائم بر تودههای سنگ و خاک واقع در دامنهها اثر میکند. تا زمانی که مقاومت توده سنگ یا خاک مساوی یا بزرگتر از نیروهای گرانشی باشد، نیروها در حال تعادل بوده و حرکتی رخ نمیدهد.
در غیر این صورت دامنه گسیخته شده و به یکی از اشکال خزش ، ریزش ، لغزش و جریان جابجا میشود. حرکات دامنهای ممکن است جزئی و منحصر به ریزش یک قطعه سنگ منفرد بوده یا اینکه بسیار بزرگ و فاصله آفرین باشند. دامنههایی که بر اثر حفاری در خاک بوجود میآیند، دامنههایی که آثاری از حرکت و گسیختگی از خود نشان میدهند و سرانجام خاکریزهایی که به روی دامنهها ایجاد میشوند، هم نیاز به تثبیت و پایداری دارند....
دخالت اقليم در پيدايش ناهمواري از برخورد بين کره سنگي و کره هوا نتيجه مي شود. نحوه دخالت اقليم چه در زمينه هوازدگي و چه در ارتباط با تاثير مکانيکي فرايندهاي شکل زائي، در سطح خشکي ها بسيار متغيير مي باشد. دخالت مستقيم اقليم در پيدايش ناهمواري ها در مناطقي که فعاليت هاي کنترل نشده انسان باعث رخنمون يافتن فراوان سنگ ها مي شود و يا در مناطقي که بر اثر کم آبي يا سرماي شديد غالبا عاري از پوشش گياهي مي باشد، سازندهاي سطحي کم ضخامت و غالبا پراکنده که ازلحاظ خاکشناسي تحول کافي نيافته اند ظاهر مي شود.
ژئومورفولوژي اقليمي ناهمواريها را در ارتباط با آب و هوا بررسي مي کند و دنباله ژئومورفولوژي ديناميکي است، زيرا ژئومورفولوژي ديناميکي تضاد عملکرد پديده هاي را در سطح زمين مطالعه مي کند که بين عوامل و فرايند هاي فرسايش حاصل شده اند. به عبارت ديگر ويژگي هاي ساخت يک ناهمواري از طريق عوامل مختلف يک سيستم شکل زائي تجزيه و تحليل مي شود. ژئومورفولوژي اقليمي به نحوي چهره ظاهري ناهمواري را بررسي مي کند در حالي که ژئومورفولوژي ساختماني استخوان بندي ناهمواري را در ارتباط با اهميت نسبي و نظم و ترتيب توده هاي از سنگ را مطالعه مي نمايد که در برابر فرسايش مقاومت هاي متفاوتي دارند....
رسوبات آبرفتی جوان مهمترین منابع تامین شن و ماسه ساختمانیاند. این رسوبات از یک طرف به دلیل رخنمون وسیعشان در سطح و از طرفی به دلیل ناچیز بودن پیوند ذراتشان به یکدیگر به سادگی قابل بهرهبرداریاند. حدود نیمی از سطح کشور ما را رسوبات جوان متعلق به کواترنر با سنی کمتر از 2 میلیون سال پوشانده است. منشا این رسوبات متفاوت است و تنها گروههای بخصوصی از آنها می توانند منبع تامین شن و ماسه ساختمانی باشند. در ادامه مطلب منابع مختلف شن و ماسه را به تفضیل بیان می کنم:
1_آبرفتهای رودخانهای
پس از اینکه ذرات سنگی بر اثر هوازدگی از سنگ مادر جدا شدند توسط عوامل مختلفی که مهمترین آن آب است به پایین دست حمل می شوند. مقدار و اندازه ذرات حمل شده به انرژی محیط بستگی دارد. جابهجایی مواد در رودخانه به یکی از سه صورت محلول ، معلق (لای و رس) یا غلتیدن و جهیدن در بستر جریان (ماسه و شن و ذرات درشت تر) است....
در چارچوب جهانی، فلات ایران در محل تلاقی صفحههای عربستان (عربستان – آفریقا)، هند(هند- استرالیا) و اوراسیا(اروپا- آسیا) واقع شده است( شکل 23). تلاقی این صفحهها باعث شده است تا پوسته فلات ایران که در کل ضعیف تر از صفحه های یاد شده است، تغییر شکل پیدا کند و توسط چین خوردگیها و رشته کوههایی چون زاگرس در غرب، البرز و کپه داغ در شمال و شمال شرق و کوههای شرق ایران و مکران به ترتیب در شرق و جنوب شرق احاطه شود. کوهها و چین خوردگیهای پوسته فلات ایران هنوز به وضعیت پایدار خود نرسیده اند، بنابرانی با تداوم حرکت صفحهها شاهد فعالیتهای لرزه ای در اغلب نقاط ایران بخصوص نواحی کوهستانی هستیم. وقوع زمینلرزههایی چون زمینلرزه 1357 طبس یادآور این مطلب است که حتی منطقههای نزدیک به ایران مرکزی به علت نیروهای وارده در معرض خطر زمینلرزه می باشند(شکل 24). نقاط مختلف ایران، به دلیل شرایط متفاوت، رفتار لرزه ای مشابه را نشان نمی دهند.
اين روش شامل نمونه برداري از مصالح سنگي ( درشت و ريزدانه ) برای مطالعات اوليه در مورد شناسايي ذخاير يا ظرفيت معادن و همچنين کنترل مصالح استخراج شده از آن مي باشد . و کنترل عمليات در محل مصرف مصالح استخراجي و تطابق يا عدم آن با استانداردهاي تعريف شده مي باشد . ذکر اين نکته لازم است که روشهاي نمونه برداري و آزمايشات تائيد و کنترل مصالح با توجه به نوع سازه متغيير بوده و رعايت استانداردهاي ASTM-E105 و ASTM-D3665 جهت استفاده به عنوان راهنما ضروري است . نمونه برداري به اندازه انجام آزمايش از اهميت زيادي برخوردار است و شخص نمونه بردار بايد دقت زيادي به عمل آورد تا بتواند نمونه هايي که معرف و نماينده مصالح مي باشند جمع آوري شوند .نمونه هايي که جهت انجام آزمايشات کنترل کيفي به آزمايشگاه ارسال مي شود بايد از آخرين مرحله توليد مصالح اخذ گردند و در صورتي که تغييرات قابل توجه در مصالح به چشم مي خورد بايد ابتدا مورد بازرسي و بررسي قرار گيرند .